Kunst in de kerk

Gisteren mocht ik de Kunst Pinkster Expositie openen in de Oosterlichtkerk. Ik had van tevoren voor mijn speech wat gedachten op papier gezet, maar niet echt een speech uitgeschreven. Na afloop vroeg de organisatie mij om de speech, die ik dus nu toch maar uitschrijf en (als beloofd aan de organisatie) aan mijn blog toevertrouw.

Geachte aanwezigen,

Wat fijn dat jullie met zoveel mensen hiernaar toe zijn gekomen. En wat ziet het er prachtig uit in de kerk. Zoveel kunst: schilderijen, beelden, foto’s, tekeningen, gedichten, wat een creativiteit!

Voor mij is het een beetje  vreemd om op deze plaats te staan. We kennen allemaal het principe van de scheiding tussen kerk en staat. Ik voel me er wat ongemakkelijk bij om als wethouder hier in de kerk te staan. Het thema van deze expositie is “Jij, ik … wij”. En zoals ik al werd aangekondigd: ik ben als wethouder verantwoordelijk voor het sociale domein, ofwel voor verbinding van mensen in onze lokale samenleving met anderen. Heel passend dus bij dit thema.

Van tevoren heb ik het fraai opgemaakte programmaboekje thuisbezorgd gekregen, waarin ik al een beetje heb kunnen zien hoeveel moois er de komende weken met deze expositie te beleven is, niet alleen in deze Oosterlichtkerk, maar ook in de Kruiskerk en in de Goede Herderkerk.  Alle werken hebben een relatie met het thema ‘verbondenheid’. Volgens de inleiding van dit boekje laten de werken zien hoe belangrijk verbinding is voor het welzijn en het samenleven van mensen. En welzijn en samenleven, daar heeft ook de gemeente een belangrijke verantwoordelijkheid in. In die zin ben ik hier wel op mijn plaats.

Maar als ik verder lees in de inleiding, dan zie ik dat het met het gekozen thema ook gaat over de verbondenheid met God. Daar past mij als wethouder bescheidenheid. We kennen in ons land de ‘scheiding tussen kerk en staat’ en dat principe moeten we koesteren. Eeuwen geleden was het heel gewoon dat de staat zich met de kerk bemoeide en dat de kerk zich met de staat bemoeide. Dat veranderde, onder andere door de Verlichting. Het beginsel ‘godsdienst is een privé zaak’ stamt uit die tijd, uit de liberale theorie. Marx vond dat niet ver genoeg gaan. Volgens het Marxisme moest de mens van de godsdienst bevrijd worden. Binnen het socialisme en de westerse democratieën ging men niet zover, maar kwam men tot de overtuiging dat godsdienst niet moest worden afgeschaft, maar dat er wel een scheiding moest plaatsvinden tussen godsdienst en politiek. De socialist Bernstein zag in godsdienst geen privézaak, maar een publieke aangelegenheid van grote betekenis. Hij vond de steun aan de godsdienst een cultuuropdracht voor het openbaar gezag. U zult begrijpen dat ik mij ook als CDA wethouder (niet voor niets werd ik zojuist ook zo aan u voorgesteld) wel prettig voel bij die opvatting. En uit het feit dat hier ook raadsleden van CDA en ChristenUnie aanwezig zijn maak ik op dat ik daarin niet alleen sta.

Onze samenleving kenmerkt zich door een grote pluraliteit van verschillende godsdienstige en levensbeschouwelijke overtuigingen. Religieuze neutraliteit is dan ook voor de overheid van groot belang. In politiek opzicht horen geloofs- en levensovertuigingen tot de private levenssfeer van burgers. Maar wat mij betreft betekent dit niet dat geloofs- en levensovertuigingen ingeperkt moeten worden tot uitsluitend een zaak van het innerlijk. De overheid hoort ook ruimte te bieden aan sociale en institutionele ontplooiing ervan binnen de gemeenschappen waarin mensen leven.

Een bekende uitspraak van Jezus is: “Geef aan de keizer wat van de keizer is en aan God wat van God is“. Jezus kende dus ook al een scheiding tussen kerk en staat. Maar waar ligt precies de grens? Ik geloof niet in een ‘vadertje staat’ gedachte, waarbij de overheid vooral van bovenaf gezag uitoefent over haar onderdanen. In een democratie mag de levensovertuiging van verschillende groepen burgers in politiek beleid best tot zijn recht komen.

Terug naar het thema: Jij, ik … wij.

Ik las een tekst bij één van de kunstwerken van Nicole Dijkstra: “we maken een mooie  wereld”. Dat is wat ook zichtbaar wordt in alle kunst in deze expositie. Mensen die op de een of andere manier uitdrukking geven aan hun inspiratie om de wereld een beetje mooier te maken. Om mensen met elkaar te verbinden. Veelkleurige mensen, zoals Henny Lustig dat in een toelichting op haar schilderij beschrijft. Want we zijn allemaal anders, we zijn allemaal uniek. Ook Huizen is veranderd. Ik ben hier geboren en getogen. In mijn jeugd woonden hier zo’n 17.000 mensen. Het merendeel was lid van de Hervormde kerk. En bijna iedereen was blank. Inmiddels zijn er heel veel mensen van buitenaf bijgekomen. Ook recent weer heel veel mensen die gevlucht zijn, onder meer uit Syrië. Eén van de schilderijen (van Theresia Moosdorff) beeldt uit hoe zij als ‘goede buur’ betrokken was bij een Syrisch gezin dat in Huizen is komen wonen. Het thema ‘jij, ik … wij’ is een prachtig thema, dat al die facetten in zich heeft. Ik kwam hier zojuist de fotograaf Jan Wouda tegen, een ver familielid die ik al heel lang niet meer gezien heb. Over verbondenheid gesproken.

Maar dan die verbondenheid met God. Jezus zegt: “Mijn koninkrijk is niet van deze wereld“. Het gaat in de verbondenheid met God écht om een andere dimensie. Die verbondenheid is dan ook niet zo gemakkelijk in woorden uit te drukken. Maar jullie laten hier duidelijk zien dat die verbondenheid een bron van creativiteit en inspiratie is, juist ook voor de verbinding met anderen in het gewone, dagelijkse leven.

In de inleiding van het programmaboekje staat dat de Geest mensen gaven geeft. Het doet mij herinneren aan frase uit een voor mij bekend lied: “Want de Geest spreekt alle talen en doet ons elkaar verstaan”. Zo vinden we elkaar, mensen onderling hier in de kerk, mensen vanuit deze kerk met mensen in onze samenleving die niet bekend zijn met de kerk, maar ook mensen vanuit de overheid en mensen vanuit de kerk. Ik ben blij met onze goede samenwerking. Ik wil jullie van harte feliciteren met deze mooie expositie. Ga vooral ook in de andere kerken kijken en laat je inspireren.  Een mooi pinksterfeest gewenst!

Eenzaamheid in zorginstellingen

In de afgelopen week bezocht ik de kerstbijeenkomst van de KBO Huizen. Ik begreep dat deze afdeling van de Katholieke Ouderenbond inmiddels is samengegaan met Blaricum en Laren. Maar verder was er weinig veranderd ten opzichte van andere jaren. Voor mij is deze bijeenkomst inmiddels een traditie. Eerst een kerkdienst. Daarna koffie met gebak, gevolgd door een gezellige lunch. Ik vind het een eer dat ik er altijd bij aanwezig mag zijn. Na de kerkdienst schoof ik aan bij een groep ouderen die ik nog niet kende. Dat bleek te kloppen, want ze waren afkomstig uit Laren en Blaricum. Na mijn vraag: “Heeft u nog plannen voor de kerstdagen?” ontstonden boeiende gesprekken, waarbij mij ook een inkijkje werd gegund in het dagelijks leven van deze ouderen. Sommigen gingen met kerst naar de kinderen. Anderen organiseerden zelf iets met kinderen of vrienden. En er waren ook ouderen die geen plannen hadden.

We raakten in gesprek over de bezuinigingen in de zorg. Vooral de mensen die in een zorginstelling verbleven hadden het hier moeilijk mee. Het viel mij op dat er eigenlijk geen klachten waren over de zorg. Die was wel goed geregeld. Het ging veel meer om bezuinigingen op alles wat het leven nog een beetje leuk maakt. Een eitje bij het ontbijt of een toetje na het eten. Maar het ergste vond men wel de bezuinigingen op activiteiten. Voor het doen van eens spelletje moesten deze ouderen nu zelf 5 euro betalen. En dan laten ze het dus maar zitten.

Ik merk dat ik hierdoor geschokt ben. Het welzijn van ouderen zit hem nu juist ook in dit soort kleine dingen. Een eitje, een toetje, een spelletje. Wat kost dat nu helemaal? We hebben het dan echt niet over luxe voorzieningen. Dit soort bezuinigingen zouden toch niet nodig hoeven zijn?

Mijn voornemen voor 2017 is, om samen met mijn collega’s uit Blaricum, Eemnes en Laren eens uit te zoeken wat nu precies het probleem is als het gaat om welzijn van ouderen in zorginstellingen. Ik vind dat we met onze zorginstellingen het gesprek moeten aangaan, om te bezien hoe wij hen daarin kunnen helpen. Want de verantwoordelijkheid voor het welzijn van ouderen ligt niet alleen bij hen, maar is een zaak van de hele samenleving.

Ik ben er overigens ook van overtuigd dat we dit niet alleen hoeven doen. Onze vier gemeenten zoeken momenteel samen naar mogelijkheden tot het vergroten van de bekendheid van organisaties die ‘informele cliëntondersteuning’, bieden in Huizen, Blaricum, Eemnes en Laren. We hebben daarmee naar mijn idee echt goud in handen. Maar we moeten er dan wel met elkaar voor zorgen dat deze organisaties grotere bekendheid krijgen en laagdrempelig toegankelijk zijn.

Als ik zie hoe warm en hartelijk het kerstfeest van de KBO was en hoeveel mensen zich vrijwillig willen inzetten voor het welzijn van ouderen, ook in tal van andere organisaties in onze gemeenten, dan heb ik de overtuiging dat het mogelijk moet zijn om tot concrete oplossingen te komen om het welzijn van ouderen te vergroten en eenzaamheid onder ouderen, ook (en misschien wel vooral) in onze zorginstellingen, te lijf te gaan.

Ik wens u allen goede kerstdagen en een saamhorig 2017 toe!

Naar een responsievere organisatie

Met grote en kleinere gemeenten uit het land hebben we een paar keer per jaar een zogenaamde ‘strategische’ casustafel. Afhankelijk van de door de gemeenten ingebrachte casuïstiek schuiven de deskundigen vanuit de betreffende ministeries aan. Op die manier proberen we de ‘leefwereld’ (zoals we die op plaatselijk niveau in de contacten met inwoners aantreffen) te verbinden met de ‘systeemwereld’, waar zowel het Rijk als de gemeenten een verantwoordelijheid in hebben.

In de afgelopen week waren we weer bij elkaar op onze inmiddels vaste locatie in het stadskantoor in Utrecht. Er stond een casus centraal, waarbij een huisvestingsprobleem aan de orde was. Een vader haalt zijn kinderen uit een eerdere relatie weg bij zijn ex-vrouw, die in een andere gemeente woont dan hij en die de opvoeding van de kinderen niet meer aankan. De kinderen trekken bij hem en zijn nieuwe partner in. Daarmee voorkomt de vader dat de kinderen in een jeugdzorginstelling moeten worden geplaatst. Maar, zijn twee kamerwoning is veel te klein voor zijn nu opeens grote gezin van zes personen. Dat levert veel spanningen op.

Op het eerste gezicht lijkt de casus niet zo ingewikkeld, want voor dit soort situaties hebben we onze urgentiecriteria. Mensen die volgens die criteria dringend (passender) huisvesting nodig hebben, krijgen voorrang op de wachtlijst. De criteria zijn helder. Dat is eerlijk, want er zijn veel schrijnende situaties en weinig passende sociale huurwoningen.

Nu kwam dit gezin volgens de urgentiecriteria echter niet in aanmerking voor een ruimere woning. Ook het toepassen van de hardheidsclausule door de wethouder wonen werd ambtelijk ontraden. Wat is in deze situatie de rol van de coördinerend wethouder sociaal domein? Dat was de vraag waarover we ons hebben gebogen. Niets doen (in de zin van dit gezin laten zitten waar het zit, in een veel te krappe woning) levert namelijk weer andere problemen op, bijvoorbeeld gedragsproblemen bij de kinderen, overlast bij de buren en alle daarmee verband houdende maatschappelijke kosten.

Collega’s brachten in, dat er een pilot wordt gedaan in het kader van de zogenaamde ‘citydeal’, waarin wordt bezien of we wellicht nog andere waarden zouden moeten verbinden aan de huidige urgentiecriteria, zoals betrokkenheid (deze vader nam immers zelf de verantwoordelijkheid voor zijn kinderen) en maatschappelijk rendement (niets doen leidt tot hoge kosten elders). Ik vind dat een interessante gedachte, die ook heel goed zou passen in de visie van onze uitvoeringsorganisatie, om breed en integraal te denken bij het oplossen van problemen van mensen. Maar tegelijkertijd vrees ik ook dat écht maatwerk willen leveren zich slecht verhoudt tot het opstellen van wéér nieuwe criteria, waar vervolgens onze professionals nou net in dat ene individuele geval opnieuw geen kant mee op kunnen.

Minder regels en meer ruimte voor professionals? Zit daar misschien de oplossing? Die vraag houdt me de laatste tijd erg bezig. Als we dat willen, dan moeten we mijns inziens meerdere vormen van professionaliteit gaan erkennen en waarderen. Het gaat niet alleen om technisch-instrumentele professionaliteit, zoals in deze casus het kennen en toepassen van de urgentiecriteria. Het gaat ook om normatieve professionaliteit. Daarmee bedoel ik het expliciet zoeken van een professional naar wat het leven van een ander tot een goed leven kan maken. En het gaat tenslotte ook om persoonlijke professionaliteit. Iedere professional brengt nu eenmaal altijd ook zichzelf mee.

In onze programmabegroting wordt de wens uitgesproken om in te zetten op het versterken van de responsiviteit van onze professionals. In het sociale domein betekent responsiviteit, dat professionals kunnen inschatten wat wérkelijk voor de ander van betekenis. Ik geloof dat dit de stap is, die we als gemeentelijke organisatie moeten gaan maken. En ja, als we een responsievere organisatie willen zijn, dan betekent dat mijns inziens toch echt dat er minder regels moeten komen en dat er meer ruimte moet worden gegeven aan onze professionals. Maar dan moeten we wel duidelijkheid geven over de waarden die daarbij van belang zijn. En dat is ook een politieke vraag.

In de afgelopen twee maanden heb ik zogenaamde ‘lunchgesprekken’ gevoerd met onze consulenten. Ik heb ze inmiddels bijna allemaal gesproken en dat was voor mij heel leerzaam. Ik ben onder de indruk van hun vakmanschap en hun professionaliteit, in alle drie hierboven genoemde opzichten. Maar ik ben ook geschrokken van de druk die wij als gemeentelijke organisatie op deze mensen leggen door onze focus op hun technisch-instrumentele professionaliteit, die ook getoetst wordt volgens onze eigen interne regels en werkprocessen. Wat doen we met het gegeven dat deze mensen in de dagelijkse praktijk ook nu al hun normatieve- en persoonlijke professionaliteit inzetten?

Natuurlijk is de eerste vraag die bovenstaande zal oproepen of dit niet tot grotere willekeur leidt. Ik ben daar eigenlijk niet zo bang voor. Ook op dit moment speelt de persoon van de professional en diens normatieve professionaliteit feitelijk ook al een rol, maar dit blijft nu heel impliciet. Ik vind dat we dit in onze organisatie bespreekbaar en transparant moeten maken, omdat ik denk dat onze consulenten daardoor veel meer ruimte krijgen om responsief te zijn. Dat vraagt wel om voortdurende reflectie op de werkvloer en we zullen dus ook moeten nadenken over (nieuwe) vormen die we daarvoor kiezen, zoals bijvoorbeeld intervisie, supervisie, casuïstiekbespreking, collegiale consultatie of werkbegeleiding.

Dit najaar gaan we met de uitkomsten van de lunchgesprekken aan de slag. Ik verheug me op de gesprekken hierover met mijn collega’s en met het management. En uiteindelijk verwacht ik dat dit ook thema’s zijn waar het in het debat in de Raad over zal moeten gaan.

 

Servitas Huizen helpt mensen in nood écht!

Al weer ruim een jaar geleden vluchtten twee zwagers weg uit de oorlog in Syrië. Ze kwamen terecht in Nederland. Na een lange en gevaarlijke reis belandden zij in verschillende asielzoekerscentra door het hele land. Ze kregen vervolgens allebei een verblijfsvergunning. De ene man kwam in Huizen terecht. De andere man in Hollands Kroon. Beiden werkten daarna aan gezinshereniging. De man in Huizen kon medio vorig jaar zijn vrouw en twee jonge kinderen veilig laten overkomen. De man uit Hollands Kroon werd herenigd met zijn vrouw, die korte tijd later zwanger raakte van hun eerste kind.

In Huizen werd het gezin begeleid door vrijwilligers van de stichting Vluchtelingenwerk en bovendien kregen zij een ‘buddygezin’ via ‘Goede buren’, een project vanuit de samenwerkende kerken in Huizen. Daardoor raakten zij snel ingeburgerd in de Huizer samenleving. Beiden gingen in Huizen vrijwilligerswerk doen, de vrouw leerde fietsen, het oudste kind ging naar school en met elkaar kregen zij al snel een grote kennissenkring van zowel Syrische mensen als Huizer ingezetenen van Nederlandse afkomst.

Hoe anders ging het met het stel uit Hollands Kroon. Zij kwamen terecht in een kleine leefgemeenschap (Winkel), waar geen enkel contact vanuit de Nederlandse bevolking werd gelegd en ook verder geen Syrische mensen kwamen wonen. Het stel vereenzaamde met de dag. Zij hadden niemand, behalve elkaar en hun dagen werden gevuld met het op de bank voor de TV hangen. Hun familie uit Huizen kon niet regelmatig op bezoek komen, want met het openbaar vervoer was dat al snel drie uur reizen. Lastig met kleine kinderen, maar ook veel te duur. En omgekeerd lukte het ook de zwangere vrouw niet meer om de lange reistijd te overbruggen en was ook voor dit echtpaar het reisbudget niet toereikend.

Het buddygezin probeerde beide families te helpen, door bij de gemeente een verzoek in te dienen tot verhuizing van het stel uit Hollands Kroon naar Huizen, zodat zij tenminste in de buurt van hun enige familie in Nederland zouden kunnen wonen. Voor de gemeente Huizen zou het immers geen verschil maken of zij ‘nieuwe’ statushouders zouden moeten huisvesten of dat zij deze mensen zouden opnemen vanuit Hollands Kroon? In Hollands Kroon zou dan weer ruimte komen voor andere statushouders, die geen familie in Huizen hebben.

De realiteit bleek echter veel complexer. Een ambtenaar van de gemeente Huizen verzuchtte eens: “Het is gemakkelijker om 100 Syriërs uit een asielzoekerscentrum naar Huizen te laten komen dan één Syrisch echtpaar vanuit Hollands Kroon”.

Twee gemeentelijke sociale diensten, twee woningbouwcorporaties en het COA moesten instemmen met deze verhuizing en er moest van alles voor worden geregeld. Van het begin af aan werkte de gemeente Huizen hier echter actief aan mee en die steun kwam er vervolgens ook van alle andere betrokken partijen.

Deze week kwam het echtpaar naar Huizen. Al met al duurde het sinds het indienen van het verzoek ruim 4 maanden voor de verhuizing mogelijk werd. De vrouw was intussen al ruim 8 maanden zwanger.

In ons land is het zo geregeld, dat mensen zelf verantwoordelijk zijn voor hun verhuizing. De overheid bemoeit zich hier in principe niet mee. Een uitdaging, want op maandag 4 juli om 13.00 uur kreeg het echtpaar de sleutel van de woning in Huizen en op dinsdag 5 juli moest het echtpaar de woning in Hollands Kroon schoon en leeg opleveren. Een bijna onmogelijke opgave, voor mensen die zelf geen geldig rijbewijs hebben en dus geen boedelbak of iets dergelijks kunnen huren.

In zo’n nijpende situatie wordt duidelijk hoe belangrijk het is dat er in Huizen mensen en organisaties zijn die zich het lot van hun medemensen aantrekken. Zo’n organisatie is de stichting Servitas. Na één telefoontje van het buddygezin naar de stichting Servitas hadden zij slechts enkele dagen de tijd om hun eigen planning om te gooien om dit gezin te helpen. En dat deden ze!

Op dinsdag 5 juli in de namiddag ging een vrachtwagen van de stichting Servitas naar Hollands Kroon (1 ½ uur rijden) en werd de hele inboedel van het echtpaar ingeladen en verhuisd naar de nieuwe locatie in Huizen.

Via het buddygezin en de familie van het echtpaar waren voldoende (Syrische én Nederlandse) vrijwilligers geregeld om in één dag tijd de nieuwe woning op te knappen en om bij de verhuizing te assisteren. De Stichting Servitas zette geheel belangeloos een vrachtwagen met chauffeur en bijrijder in.

Daar bleef het niet bij. De hoogzwangere vrouw bleek (behalve een kinderwagen) nog helemaal niets voor de baby in huis te hebben. Het echtpaar had daar het geld niet voor, maar miste ook de contacten.

De stichting Servitas had nog een babybedje staan en bood dat spontaan aan het echtpaar aan. Via het project ‘Goede buren’ wordt de Kids kledingbank ingeschakeld voor babykleertjes en er is een startpakket voor een baby aangevraagd (en inmiddels ook verkregen!) bij de stichting Babyspullen in Alkmaar.

Soms zijn situaties van mensen afwijkend van wat gebruikelijk is. Dan is het heel bijzonder als Gemeenten en Woningbouwcorporaties de handen in een slaan voor een maatwerkoplossing. De gemeente Huizen en de gemeente Hollands Kroon, maar ook beide woningbouwcorporaties (de Alliantie en de Wooncompagnie) maakten die oplossing in deze bijzondere situatie mogelijk.

Maar de overheid en de woningbouwcorporaties kunnen nu eenmaal niet alles regelen. Daarvoor is een samenleving nodig die -als dat aan de orde is- om mensen heen wil staan, met praktische hulp en ondersteuning. In Huizen mogen we trots zijn op al die vrijwilligers die als het erop aan komt de handen uit de mouwen willen steken. Maar vooral de stichting Servitas verdient hier een heel groot compliment. Zonder hen was het nooit gelukt. Servitas helpt mensen in nood écht!

Huizen en Europa

In de afgelopen week was ik met een delegatie van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) op werkbezoek in Brussel. Voor mij was dit voor het eerst dat ik als wethouder voor mijn werk in Brussel was. Ik vond het dan ook best spannend. In dit blog wil ik -zoals via Twitter ook beloofd- verslag doen van dit werkbezoek.

Sterk blijven en onze waarden hoog houden

Ruim een uur te vroeg kwam ik aan in het Thon hotel, waar een briefing zou plaatsvinden. Brussel bleek dichterbij dan ik dacht. In 2 uur en 10 minuten reed ik er zonder files naar toe. Bizar was, dat ik de parkeergarage onder het hotel inreed, langs een zee van bloemen. Hier bleek de uitgang te zijn van het metrostation Maalbeek, waar op 22 maart zoveel slachtoffers van de aanslag te betreuren waren. Zo dichtbij was dat dus. Heel confronterend!

IMG_1829

Ons eerste bezoek was aan Marianne Thyssen, EU commissaris Werk, Sociale Zaken, Vaardigheden en Arbeidsmobiliteit. Onze delegatieleider begon met het uitspreken van ons medeleven met Brussel, na de verschrikkelijke aanslagen. “We moeten sterk blijven en onze waarden hoog houden” was de reactie van mevrouw Thyssen.

Social triple A rating

Ik vond het betoog van Marianne Thyssen erg inspirerend. Zij begon met de mededeling dat Europa gaat voor een “social triple A rating”, een term die ik nog niet eerder had gehoord, maar dat klonk als een goed begin. Ze legde ons uit waar zij zoal mee bezig was om dit te realiseren, zoals de aanpak van jeugdwerkloosheid en langdurige werkloosheid, toegankelijkheid van producten en diensten voor mensen met beperkingen, versterken van (digitale) vaardigheden van laag opgeleiden (waaronder ook vluchtelingen), inzichtelijk maken van ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, gelijke behandeling van werknemers, vergroten van arbeidsmobiliteit, maar wel op basis van eerlijke, duidelijke en afdwingbare regels, veiligheid en gezondheid op het werk (o.a. werken met kankerverwekkende stoffen) en entameren van een breed debat over sociale principes in onze huidige systemen.

IMG_1832

Nederlands voorzitterschap

Tijdens het diner maakten we kennis met Pieter de Gooijer, Permanent vertegenwoordiger van Nederland bij de EU. Hij gaf ons een boeiend kijkje in de keuken van het EU voorzitterschap van Nederland. Ongelofelijk wat er in dat kader allemaal gebeurt. Alleen al in Amsterdam worden tijdens het Nederlands voorzitterschap 150 vergaderingen gehouden en bij de permanente vertegenwoordiging in Brussel zijn er in deze periode maar liefst 950 vergaderingen. Grote dossiers zijn het migratievraagstuk, het veiligheidsvraagstuk, de ontwikkeling van de economie, de groei van het aantal banen en het verdiepen van de markt (energie, kapitaal, innovatie).

Digitalisering

De tweede dag begon met een bezoek aan de ‘European Commission DG connect’ en een gesprek met Paul Timmers, Director Digital Society, Trust and Security

DG connect staat voor digitale commissie. Deze commissie houdt zich bezig met beveiliging van gegevens, uitwisseling van data etc. Voor mij was dit allemaal vrij technisch, maar er waren bestuurders van andere VNG commissies voor wie dit belangrijke speerpunten zijn en die hier relevante vragen over konden stellen. Kernvraag was toch wel hoe privacybescherming in Europees verband geregeld is en hoe dit door de ‘Nederlandse waakhonden’ wordt geïmplementeerd. Een gedifferentieerde benadering blijkt nodig, waarbij voortdurend een afweging van belangen moet plaatsvinden, zoals burgerbelangen (privacybescherming), belangen van bedrijven (ontwikkeling nieuwe producten) en publieke belangen (bijvoorbeeld publieke gezondheid).

De VNG delegatie vroeg aandacht voor de grote hoeveelheid regels en de verkokering, die integratie (bijvoorbeeld in het sociale domein) in de weg staat. De conclusie n.a.v. dit bezoek was, dat de digitale agenda de VNG goed aansluit op die van Europa.

IMG_1833

Europese samenwerking tussen gemeenten

Na dit gesprek maakten we kennis met Angelika Poth-Mögele, directeur beleid van het CEMR. Het CEMR is een organisatie die is opgericht door organisaties zoals de VNG, maar dan dus vanuit 41 landen. In totaal zijn er 150.000 gemeenten en regio’s via 60 organisaties lid van deze organisatie. Feitelijk vindt hier vooral een uitwisseling plaats van locale thema’s, zoals Vluchtelingen en integratie, locale financiën, gender gelijkheid, circulaire economie (afval), energiegebruik, klimaatverandering etc.

Ik miste in de opsomming van thema’s het sociale beleid. Kennelijk speelt dit op Europees niveau nauwelijks, volgens mevrouw Poth omdat er ook geen Europese regelgeving op dit terrein is. Ze zei hierover: “Als er belangstelling voor is, dan pakken we dit op”. Ik vond dat allemaal wel erg laks overkomen. Naar mijn idee zouden al die Europese gemeenten juist ook op dit punt veel actiever zaken kunnen oppakken en daarmee voor hun inwoners ook veel meer in Europa kunnen bereiken.

Rondleiding Europees parlement

Ons werkbezoek werd vervolgd met een rondleiding door het Europees Parlement door Renee Pieters Kaalmans, office manager van Europarlementariër Wim van de Camp. Een imposant gebouw, van maar liefst 400.000 m2. Je kunt er eigenlijk alleen niet slapen, maar verder is er echt alles, zoals bijvoorbeeld een supermarkt, een reisbureau, een sportschool, een bank etc.

IMG_1831

Er ontstond een discussie over de maandelijkse verhuizingen naar Straatsburg en terug. Dat kost 120 miljoen euro per jaar. De uitleg dat het stoppen met dit circus als beledigd zou worden ervaren door Frankrijk en Duitsland en dat Straatsburg symbool staat voor de vrede in Europa overtuigde mij niet. Dit soort geldverspilling maakt mijns inziens de kloof tussen Europa en haar burgers in ieder geval niet kleiner. Hoeveel Europeanen in armoedesituaties zouden we met dit bedrag niet kunnen helpen. Dit standpunt werd echter afgedaan met ‘Nederlands calvinisme’. Nou ja, mijn achtergrond verloochent zich kennelijk toch niet.

Huizen en Europa

Het werkbezoek eindigde met een lunch met Europarlementariër Wim van de Camp. Dat werd een open en dynamisch gesprek, waarin we vooral ook met elkaar zochten naar mogelijkheden om samenwerking tussen gemeenten en Europese instellingen effectiever te maken. De centrale boodschap van Wim van de Camp was: Doe het niet alleen! Gemeenten zijn nooit te klein voor een Europese actie. Maar doe die acties altijd binnen netwerken. Gebruik daarvoor ook vooral de VNG. Ik vroeg Wim van de Camp hoe ik nu in Huizen uitleg wat Europa doet voor gewone mensen.  “We horen bij elkaar” was zijn antwoord. Huizen ligt in Noord Holland. Noord Holland ligt en Nederland en Nederland ligt in Europa. We horen niet alleen bij elkaar vanwege de culturele component (we delen gelijke waarden), maar ook vanwege economische ontwikkeling. Maar liefst 50-70% van de Huizer bedrijven heeft Europese binding. We zijn ook gewoon te klein om het allemaal alleen te doen. Denk allen maar aan de vluchtelingenstroom, aan Frontex, aan externe bedreigingen voor onze economie en onze manier van leven, aan klimaatverandering etc.

IMG_1830

Reflectie

Ik vond het een inspirerend werkbezoek, dat uitstekend door het VNG bureau was voorbereid. Het heeft mijn kijk op samenwerking met Europa wel veranderd. Al die instituties, die enorme gebouwen, de vele mensen die daar werken, het komt bij mij allemaal nog steeds wat vervreemdend over. De afstand van Europese instellingen tot onze inwoners is enorm groot. Alleen contact op het niveau van de lidstaten is niet genoeg om die kloof te overbruggen. Europa heeft mijns inziens de gemeenten keihard nodig om meer voeling met de werkelijke problemen van mensen te krijgen. We hebben als gemeenten dan ook echt iets te bieden en ik was ook wel verrast door de bereidheid van iedereen die we hebben gesproken om iets van gemeenten te leren.

Voor veel van onze inwoners biedt Europa kansen. Globalisering leidt tot innovatie, tot economische groei, tot meer banen. Daar profiteren we van. Maar globalisering brengt ook verliezen met zich mee. Die verliezen treffen vaak de gewone mensen. Langdurig werklozen,  laag opgeleiden, vluchtelingen en statushouders, mensen in armoedesituaties, zij ervaren vaak helemaal niets van de toegevoegde waarde van Europa. Gemeenten moeten kansen van globalisering vooral benutten, maar daarbij ook letten op de mensen die achterblijven. Wij hebben als gemeenten juist voor deze mensen een zorgplicht. Wij hebben dan ook als gemeenten een grote verantwoordelijkheid om in Europa zichtbaar te maken wat er lokaal leeft. Daarvoor hoef ik zelf niet iedere week naar Brussel. Wij hebben onze eigen vereniging (de VNG) om dit te doen. En als ik nou iets geleerd heb van dit werkbezoek, dan is het wel dat we de VNG nog veel meer in positie moeten brengen om het lokale geluid in Brussel te laten horen.

 

Programma ‘Taal-Werk-Toekomst’ is gestart

In de afgelopen week was de start van het programma ‘Taal-Werk-Toekomst’ (TWT). Doel van dit programma is een versnelde integratie van statushouders (dat zijn mensen die na een asielprocedure een vergunning hebben gekregen om in Nederland te blijven), door hen vijf dagen per week intensief met de Nederlandse taal en cultuur bezig te laten zijn.

Zeventien enthousiaste deelnemers vanuit HBEL (Huizen, Blaricum, Eemnes, Laren) waren bij de ‘kick off’ aanwezig. Deze mensen gaan nu 5 dagen per week (iedereen met een eigen persoonlijke  aanpak) aan de slag met intensieve taallessen in combinatie met het aanleren van taal en vaardigheden op het werk. De groep werd rondgeleid door de werkbedrijven van Tomin in Hilversum. Ik zag alleen maar stralende gezichten. TWT2 TWT1

Na de rondleiding en een gezamenlijke lunch vertelden de deelnemers wat hun eerste indruk was van zowel het programma TWT als van Tomin als bedrijf waar zij hun werkstage zouden kunnen doen.

Één van de deelnemers, een jonge man,  vertelde dat hij in zijn geboorteland nooit een baan heeft gehad. Zijn droom is om in Nederland in een magazijn te kunnen werken. Door Taal-Werk-Toekomst mag hij nu een heftruckdiploma halen en in een magazijn werken. Hij had nooit verwacht dat hij deze kans zou krijgen en was hij was hier aandoenlijk blij mee.

Een andere man vertelde dat hij laborant was in een ziekenhuis in zijn geboorteland. “Dan is uw droom zeker om weer in een laboratorium te gaan werken?” Vroeg de directeur van Tomin. “Mijn hoop is dat ik in Nederland een baan krijg. Ik wil alles doen” was zijn oprechte antwoord.

Een andere deelnemer bekende dat hij weliswaar blij zou zijn met iedere baan, maar dat zijn droom was om weer in een garagebedrijf te kunnen werken, zoals hij dat in zijn geboorteland jarenlang had gedaan. “Kom mee!” zei de directeur van Tomin en hij nam de man resoluut mee de zaal uit. Tien minuten later kwamen ze samen weer binnen en de man grijsde van oor tot oor. “Ze hebben hier ook een garagebedrijf” vertelde hij enthousiast. De directeur van Tomin liet hem weten dat hij daar de komende week al kon beginnen op een stageplek.

 Zomaar een paar verhalen van mensen die in Huizen en in de BEL gemeenten zijn komen wonen. Het zijn allemaal mensen met talenten. En allemaal hebben zij hun dromen. Wat zou het mooi zijn als het ons lukt om al deze waardevolle mensen via het programma TWT aan een baan te helpen waarin zij hun talenten kunnen inzetten voor onze samenleving. Dat maakt niet alleen deze mensen sterker, maar dat zal naar ik hoop ook bijdragen aan een juiste beeldvorming over deze mensen, die na alles wat zij hebben meegemaakt in ons land een eerlijke kans verdienen op een zinvol bestaan. 

Happy end

Wordt vervolgd … zo eindigde ik mijn blog op 23 januari over het oudere echtpaar dat gedwongen uit elkaar zou moeten en waarvan één van de partners zelfs buiten Huizen een verpleeghuisplaats zou moeten accepteren.

We hebben dit niet laten gebeuren. De gemiddelde wachttijd op een verpleeghuisplaats in de Huizer zorginstelling, waar het paar tot dusver in een aanleunwoning woonde, bedraagt 1 tot 5 maanden. Wij zijn voor de overgangsperiode als gemeente financieel gaan bijspringen. Daarvoor zijn budgetten voor mantelzorgondersteuning en voor dagbesteding ingezet. De samenwerking met de zorginstelling is heel goed verlopen.

In de afgelopen week kwam een plekje voor hen vrij. Heel toevallig zelfs op een echtparenkamer, want die zijn schaars. Happy end dus voor deze mensen.

Ik heb, zodra ik het bericht kreeg dat het probleem was opgelost, mijn eigen mensen gecomplimenteerd. Hoe vaak leeft er in de buitenwereld niet een beeld van ‘ambtenaren’ dat totaal niet past bij de werkelijkheid. Zowel de betrokken beleidsmedewerker als de consulent, die samen intensief met dit dossier zijn bezig geweest, hebben laten zien dat het hen om mensen gaat, niet om regels en procedures. Zij zijn creatief geweest in het zoeken naar oplossingen en zij zijn vasthoudend geweest om dit te bereiken. Dit soort ambtenaren, daar hebben onze inwoners iets aan. En die hebben we dus bij de gemeente Huizen. Dat mag ook wel eens gezegd!

Intussen staat het probleem dat hier aan de orde was en dat voortvloeit uit de Wet Langdurige Zorg (WLZ) geagendeerd op zowel onze samenwerkingsagenda met Achmea als (via het landelijk casusoverleg) bij staatssecretaris van Rijn. Dat heeft zijn eigen tijdsduur, maar we laten dat niet los. Intussen ben ik blij dat we dit echtpaar daar niet van afhankelijk hebben gemaakt.

Eerst mensen, dan systemen!

De geschiedenis van gedwongen verhuizingen van oudere mensen blijft zich maar herhalen. Maar toch is er nu een verschil met een aantal jaren geleden. De zorginstellingen trekken nu bij mij aan de bel en dat vind ik fantastisch, want samen kunnen we voor onze inwoners meer dan alleen!

Deze week ontvingen wij een bericht over een ouder echtpaar, dat nu nog zelfstandig in een aanleunwoning in Huizen woont, maar van wie de gezondheidssituatie zo is verslechterd, dat zij naar een verpleeghuis moeten. Hun wens is om in Huizen te mogen blijven. Daar zijn zij gehecht en hebben zij hun netwerk. Daar horen zij thuis!

Dit is het menselijke verhaal. Nu komt het systeemverhaal en ik waarschuw u maar vast, het is heel technisch! Want zo hebben wij in ons land de zorg voor onze ouderen geregeld.

Meneer heeft een indicatie ZZP 5. Mevrouw heeft nog geen indicatie, omdat haar situatie tot kort geleden daar geen aanleiding voor gaf, maar dat is dus veranderd en er zal ook voor haar een indicatie moeten worden aangevraagd.

ZZP5 in een zelfstandige (aanleun)woning geeft recht op ca. € 840,- per week. In de praktijk heeft deze meneer echter 34 uur per week zorg nodig (door twee personen tegelijk). Hierdoor wordt momenteel bijna het dubbele aan zorg geleverd dan wat vergoed wordt. Na contact met het zorgkantoor kan de zorginstelling voor drie maanden een opslag krijgen (zo nodig max. te verlengen tot 6 maanden), zodat er voor ca. €1050,- zorg per week geleverd kan worden. Ondanks deze toeslag is er voor de zorginstelling dus nog steeds een tekort van ca. € 600,- per week. Dit blijft zo lang meneer niet intramuraal in een verpleeghuis woont. Formeel moet hij elke willekeurige vrijkomende plek in een verpleeghuis accepteren.

De zorginstelling heeft de gemeente gevraagd wat we kunnen doen om ervoor te zorgen dat het echtpaar bij elkaar kan blijven, conform de politieke wens dat Huizer inwoners, als zij dit willen, in Huizen kunnen blijven wonen als zij verpleeghuiszorg nodig hebben en dat echtparen op dezelfde locatie terecht kunnen. Normaal gesproken moet dit voor dit echtpaar binnen 3 á 5 maanden lukken.

Een zogenaamd VPT (volledig pakket thuis) is geen optie, omdat de vergoeding daarvoor nog lager ligt. Momenteel wordt nog onderzocht of de familie zelf financieel nog kan bijdragen om de overbruggingsperiode door te komen tot in ieder geval meneer in een verpleeghuis in Huizen terecht kan.  

Het lastige in deze casus is, dat conform de zorgbehoefte eigenlijk een indicatie voor de Wet Langdurige Zorg (WLZ) nodig is, in de vorm van VPT. Maar omdat een indicatie vanuit de WLZ minder uren PV (=Persoonlijke Verzorging) bevat dan de mogelijkheid vanuit de Zorgverzekeringswet en voor deze mensen veel persoonlijke verzorging nodig is, is men terughoudend met het aanvragen van een WLZ indicatie.

“Dit is nu weer typisch zo’n geval van de kronkel in de wet dat bij een lagere indicatie (nog geen WLZ) de voorliggende voorzieningen Wmo en wijkverpleging samen méér zorg opleveren dan met een WLZ-indicatie” verzuchtte een medewerker van de gemeente bij mij. Vooral omdat de uren persoonlijke verzorging vanuit de WLZ fors minder zijn dan via de ziektekostenverzekering. En dit terwijl de WLZ bedoeld is voor de kleine groep mensen die de meest intensieve (intramurale) zorg nodig heeft. De zorg die vergoed wordt voor deze mensen gedurende de wachttijd tot er plek is in een verpleeghuis vrij komt, is niet toereikend. Het is namelijk niet de zorg die ze nodig hebben. 

 Ik heb diep respect voor onze Huizer zorginstellingen, die de mensen voor wie zij zich verantwoordelijk voelen niet in de steek willen laten. Maar ik begrijp ook hun wanhoop, als ik weer met zo’n casus wordt geconfronteerd. Ga er maar aan staan!

Bij de gemeente Huizen gaat het om mensen en niet om systemen. Wij laten onze inwoners niet in de steek en óók de medewerkers van deze fantastische zorginstelling niet. Als dat niet anders kan, dan zullen we dus gaan voorfinancieren wat nodig is om deze mensen hun plek in de Huizer samenleving te blijven gunnen.

Maar we laten ons ook niet als een willoos schaap naar de slachtbank leiden. Zorgkosten horen niet thuis op het bord van de gemeente! Tijdens het landelijk casusoverleg is dit probleem ook op tafel gelegd bij de betrokken ministeries. Het formele antwoord is, dat er in de WLZ voldoende mogelijkheden zouden zijn voor maatwerkoplossingen. En dat gaan we de komende week dan ook maar eens goed uitzoeken. Wordt vervolgd!

 

Wederkerigheid als uitgangspunt

 U moet daarover gaan schrijven …

Een paar weken geleden hield ik een lezing over de veranderingen in de WMO voor de regionale kerken. Ik vertelde over ons ideaal van een inclusieve samenleving, waarin iedereen, ongeacht leeftijd, geslacht, of beperkingen, gewoon mag meedoen. Toen de vraag gesteld werd: “Wat kunnen wij als kerken voor kwetsbare mensen betekenen?” gaf ik als antwoord dat dit niet de juiste vraag was. “Draai het eens om. Wat kunnen kwetsbare mensen voor óns betekenen?” In de pauze kwam een mevrouw naar mij toe (ik weet haar naam niet meer) die in haar werkzame leven arts was geweest. Ze zei dat ze het heel erg vernieuwend vond wat ik zei, inspirerend ook. “We moeten echt anders naar mensen gaan kijken, maar daar zijn we in onze samenleving nog lang niet aan toe. Zeker niet in de zorg” en ze adviseerde mij: “U moet daarover gaan schrijven”.

Werkbezoek ‘Koffie om de hoek’

Intussen liep mijn agenda weer vol en dacht ik hier niet meer over na, totdat ik afgelopen week op werkbezoek was bij ‘Koffie om de hoek’ bij het wijkcentrum Meentamorfose aan de Landweg. En laat ik daar nou mensen ontmoeten die precies hetzelfde doen als waar ik de kerken toe heb opgeroepen, namelijk nadenken over wat kwetsbare mensen voor óns kunnen betekenen in plaats van andersom. Hier gebeurt dit dus gewoon! Simone Hinrichs, coördinator, vertelde mij hoe dat was ontstaan. Koffie om de hoek was oorspronkelijk bedoeld voor mensen met psychische problematiek en omdat men vreesde voor gedragsproblemen zaten daar permanent vier professionals bij. Toen er bezuinigd moest worden verdwenen die professionals en bleef Simone, als welzijnswerker, alleen met de groep achter. Zij nam zich voor om zelf niets te organiseren, maar het initiatief daartoe aan de mensen zelf over te laten. Er gebeurde drie weken lang helemaal niets. Professionals waarschuwden haar dat deze mensen zouden weglopen als ze niets voor hen zou gaan organiseren en dat weglopen gebeurde ook. Maar na verloop van tijd kwamen ze terug en begonnen ze voorzichtig aan steeds meer taken op zich te nemen. Niet ‘Wat kunnen wij voor kwetsbare mensen doen?’ maar ‘Wat kunnen kwetsbare mensen voor ons en voor elkaar betekenen?’ Dat is hier het leidend principe geweest.

Waardering en respect voor elkaar

Als ik nu zie waar dit toe heeft geleid, dan heb ik diep respect voor het inzicht en het geduld van Simone én voor de moed die alle betrokkenen hebben gehad om anders naar zichzelf te durven kijken. De mensen die ik tijdens mijn werkbezoek ontmoette hebben allemaal hun eigen verhaal. Ze kennen hun eigen beperkingen ook heel goed. Maar ze respecteren en waarderen elkaar en dat spreken ze ook naar elkaar uit. Daarmee helpen ze elkaar enorm. Ze helpen óók Simone met van alles, zonder dat hen daarom gevraagd is. Zo wordt er door hen dagelijks voor slechts 2,50 euro een gezonde maaltijd gekookt, soms voor wel 40 personen. Vrijwilligers eten ‘gratis’ mee en dat zijn er heel veel. Ze verbouwen verse groenten voor de maaltijden, houden het wijkcentrum schoon, doen klussen in en om het gebouw, coördineren een handwerkgroep, zijn gastheer of gastvrouw voor ouderen uit de wijk en ga zo maar door. En vanuit de veilige basis die Meentamorfose voor hen is gaan zij ook stapje voor stapje weer de samenleving in en nemen zij ook daar taken op zich.

Wederkerigheid

Ik denk dat wij met elkaar opnieuw moeten leren hoe belangrijk wederkerigheid in relatie tot anderen is. Mensen worden er niet gelukkig van als zij in omstandigheden terecht komen waarin zij alleen maar mogen ontvangen. Iedereen, hoe kwetsbaar ook, heeft altijd wel iets te geven. Soms moeten mensen van heel ver komen om dat weer te durven ontdekken. Maar als dat gebeurt, dan zie je deze mensen weer opbloeien. Dan worden ze een gewaardeerd lid van een samenleving die hen insluit en niet buitensluit. En zo wordt ons ideaal van de inclusieve samenleving zichtbaar in de praktijk. Wie dat niet gelooft moet maar eens gaan kijken in het wijkcentrum Meentamorfose.

En ja, aardige mevrouw die ik ontmoette tijdens de bijeenkomst met de kerken: dan wil ik er ook heel graag over schrijven!

Tafel casuïstiek

Het programma ‘gemeenten van de toekomst’, gecoördineerd door het ministerie van BZK, ondersteunt gemeenten bij de drie decentralisaties in het sociale domein. Eén van de projecten in dit programma is de zogenaamde ‘Tafel casuïstiek’. Het idee hiervoor ontstond toen vanuit de verschillende ministeries de vraag kwam, hoe zij -na decentralisatie van taken naar gemeenten- de zogenaamde ‘systeemverantwoordelijkheid van het rijk’ zouden moeten invullen. Vanuit mijn persoonlijke overtuiging moeten we in het sociale domein nooit denken vanuit systemen, maar altijd beginnen bij de problemen (en mogelijkheden) van de mensen waar het om gaat. Daarom heb ik graag ingestemd met het voorzitterschap van de ‘Tafel casuïstiek’.

Duidelijk is dat onze inwoners zichzelf niet in ‘hokjes’ laten indelen. Hen maakt het niet uit of oplossingen voor hun sociaal-maatschappelijke problemen nu vanuit de Participatiewet, de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) of de Jeugdwet worden bereikt, als er maar een oplossing komt. Vanuit het perspectief van  onze inwoners is dus een integrale, levensbrede aanpak van groot belang.

Behalve de noodzaak om als gemeenten vooral zélf ook integraal te werken is er, vanuit onze inwoners bezien, ook een noodzaak om dat samen te doen met partijen die op andere domeinen werkzaam zijn. We hebben in dit land een behoorlijk complex systeem bedacht voor mensen die zorg en ondersteuning nodig hebben. Er is -naast de bovengenoemde drie wetten waarvan de gemeenten verantwoordelijk zijn voor de uitvoering, ook nog een wet langdurige zorg (WLZ) waar het zorgkantoor over gaat, een zorgverzekeringswet, waarvan de uitvoering bij zorgverzekeraars ligt en zo kan ik op tal van aanpalende domeinen nog wel even doorgaan. Ieder wettelijk systeem en iedere uitvoeringsinstantie heeft een eigen dynamiek. De uitvoering is overal anders. De enige constante factor is de betreffende inwoner die met verschillende wettelijke systemen te maken krijgt. Mijn droom is dan ook, dat  de concrete situatie van die inwoner (in andere systemen heet hij of zij cliënt of patiënt) centraal komt te staan en dat alle betrokken organisaties en systemen daaraan dienend zijn.

Tijdens de tafel casuïstiek brengen wethouders situaties ter sprake, waar hun inwoners tegenaan lopen en die mogelijk te wijten zijn aan weeffouten in het systeem. De eerste Tafel Casuïstiek heeft inmiddels plaatsgevonden in Utrecht. Er waren wethouders aanwezig uit Utrecht, Apeldoorn, Almere, Venray, Geldrop Mierlo, Meppel en Westerveld en er was ambtelijke ondersteuning vanuit de ministeries die het dichtst betrokken waren bij de ingebrachte casuïstiek, namelijk vanuit VWS, BZK en de VNG. De bijeenkomst werd uitstekend begeleid door het bureau WagenaarHoes.

Twee concrete situaties kwamen aan de orde. In de eerste situatie (casus) ging het om een moeder die haar gehandicapte kind thuis wil blijven verzorgen, maar ertegenaan loopt dat er voor haar kind, gezien de aard van de problematiek, in de eigen regio geen passende mogelijkheden zijn voor respijtzorg, waardoor zij overbelast raakt, haar andere dochter psychische problemen krijgt en een (overigens ook veel duurdere) opname van het gehandicapte kind in een zorginstelling noodzakelijk wordt.

Uit het gesprek dat op deze casus volgde werden een paar zaken duidelijk. Zo blijkt dat niet altijd duidelijk is welk belang we nu eigenlijk centraal stellen. Gaat het om het belang van het kind of om het belang van de moeder? En hoe verhouden die belangen zich met het belang van het andere kind in het gezin? Ook werd bij de bespreking van deze casus heel duidelijk hoe belangrijk het is om écht breed te kijken. Zo werd na enig doorvragen aan de gemeente die de casus had ingebracht duidelijk dat de overbelasting van de moeder niet alleen een ‘zorgprobleem’ was, maar ook een volkshuisvestelijk probleem (geen passende woning) en een financieel probleem (schulden). Aan de orde kwam hier hoe belangrijk preventief en signalerend werken is. In deze casus had -bij veel eerdere signalering- overbelasting van het gezin mogelijk kunnen worden voorkomen door in een veel vroegere fase met de moeder over verschillende toekomstscenario’s te spreken en daarbij grenzen van wat nog wenselijk (en haalbaar) is af te tasten. We constateerden dat in deze casus niet zozeer sprake was van een ‘systeemfout’, maar dat er vooral leerpunten waren voor ons als gemeenten. Niet alles hoeft primair in de zorg te worden opgelost. Maar voor een bredere benadering hebben we wel gemeenteambtenaren nodig met de juiste competenties, kennis, repertoire en mindset.

Een tweede casus ging over een oude man, met de spierziekte ALS. Met hulp van de partner, de kinderen en de eigen sociale omgeving, aangevuld met huishoudelijke hulp en begeleiding, een woonunit en een tillift vanuit de gemeente en persoonlijke verzorging vanuit de zorgverzekeraar lukte het deze man om zelfstandig thuis te blijven wonen. Toen de zorginstelling een WLZ indicatie aanvroeg (en deze ook werd toegekend) bleek dat het aantal uren zorg dat binnen deze indicatie beschikbaar kwam fors lager was dan de uren die nodig waren om thuis te blijven wonen. Afzien van de WLZ beschikking was echter geen optie meer, want daar wilde de zorgverzekeraar (die dan voor de kosten van de persoonlijke verzorging zou blijven opdraaien) niet aan meewerken. Het moment van omslag naar een terminale situatie (reden voor intensieve thuiszorg) is bij ALS helaas moeilijk vast te stellen. De enige (formele) oplossing was dus opname in een verpleeghuis. Iets wat (macro-economisch gezien) helemaal niet goedkoper is en wat dit gezin nu juist zo graag had willen voorkomen.

Uit het gesprek over deze casus kwam naar voren dat het opmerkelijk is dat juist zorgaanbieders aandrongen op het aanvragen van een WLZ indicatie. Het was toch gewoon goed geregeld rond dit gezin totdat dit gebeurde? Dit wordt in meerdere gemeenten herkend. De WLZ geeft zorgaanbieders meer zekerheid dan de Wmo en dat geeft  dus niet altijd een juiste prikkel. Op zichzelf zou de WLZ hier wel passend zijn, maar uit deze casus blijkt dan wél een systeemfout. Natuurlijk willen we in de zorg grenzen aanbrengen, om de zorg voor iedereen beschikbaar en betaalbaar te houden. Maar -zoals blijkt uit deze casus-  zijn er ook effecten, die natuurlijk nooit de bedoeling van de wetgever geweest kunnen zijn.  Om die reden is aan het ministerie van VWS gevraagd om de mogelijkheid van een ‘hardheidsclausule’ in de WLZ te onderzoeken, waar gemeenten in dit soort uitzonderlijke situaties een beroep op zouden kunnen doen. Ook wordt onderzocht welke ruimte aan zorgkantoren kan worden gegeven om tijdelijk intensieve zorg in te zetten om de gezinssituatie in tact te laten blijven.

Ik ben erg enthousiast over deze aanpak en dat werd door mijn collega’s en de aanwezige ambtenaren gedeeld. Gewoon goed kijken naar wat er met inwoners gebeurt en vandaaruit het gesprek met het Rijk aangaan en samen zoeken naar concrete en werkbare oplossingen. Daar gaat het hier om. Een volgende ‘Tafel casuïstiek’ is al weer gepland. We willen dan proberen om casuïstiek te bespreken die voor nog grotere groepen mensen relevant is.  Wat ik geleerd heb is dat niet alles wat mis gaat komt door ‘systeemfouten’ of door fouten van anderen. We moeten helaas vaststellen dat onze inwoners ook last hebben van onze eigen gemeentelijke regels en soms ook aan het tekortschieten in een echte integrale benadering. We moeten dus zelf ook de bereidheid hebben om daar iets aan te doen. Soms hebben we echter andere organisaties (of de ministeries) nodig om systeemaanpassingen te doen, waarmee we tot écht duurzame oplossingen voor onze inwoners kunnen komen.